6 câu nói kinh điển, nổi tiếng nhất trong Tam Quốc Diễn Nghĩa

1. Tào Tháo – “Ta thà phụ người chứ quyết không để người phụ ta”

Câu nói này được Tào Thào nói với Trần Cung khi Trần Cung hỏi Tào A Man rằng: tại sao lại giết cả Lã Bá Sa mặc dù biết được gia đình ông ta không hề có ý định hãm hại mình, mà trái lại còn bày tiệc chiêu đãi? Nó thể hiện một góc tính cách của ông: man trá, lạnh lùng đến đáng sợ.

Tào tháo, một gian hùng nhưng cũng là một anh hùng, luôn mang trong mình tư tưởng đa nghi. Vốn sinh ra tài giỏi hơn người, tính tình hào hoa phóng đãng nhưng nhiều mưu mẹo, có tài dụng quân, cai trị thiên hạ. Việc ông giết cả nhà Lã Bá Sa âu cũng chỉ vì bất đắc dĩ, do giải nhầm những “tín hiệu” trong đêm, lúc tâm ông không tĩnh, vì đang bị truy sát, mà tưởng là kẻ thù đã đến nên mới ra tay tàn độc đến thế. Nhưng tự sâu thẳm Tào Tháo không hề muốn (sau này, khi xem cách ông nhìn nhận và trọng dụng nhân tài là biết), nhưng vì quá đa nghi và thông minh mà ông mới có nét tính cách “nguy hiểm” đến vậy.

Đó cũng chính là lý do vì sao người ta gắn cho ông cái mác “gian” vào chữ “hùng”, để trở thành một nhân vật “gian hùng” nhất thời Tam Quốc. Tạo nên một nhân vật rất độc đáo đặc biệt, người ta có thể chê ông, chửi ông, nhưng chắc chắn một điều rằng, ai cũng phải “nể” ông, và có rất nhiều điều phải “học hỏi” từ ông… một nhân vật quá xuất chúng, không thể bàn cãi.

2. Tào Tháo - "Chỉ dùng người tài, không câu nệ xuất thân"

Cách dùng người của Tào Tháo là chỉ dùng người tài, không câu nệ xuất thân. Cách dùng người của Tháo rõ ràng là đả phá mạnh mẽ cách dùng người Đức Trị và Lễ Trị của triều đình nhà Hán. Cuộc đối đầu của Tào Tháo với Đổng Trác và Viên Thiệu là đại biểu cho hai thế lực dân thường và giới sĩ tộc lúc đó. (Đổng Trác từng là thứ sử Tây Lương, còn Viên Thiệu nhà 3 đời làm đến Tam Công).

Cái hay của Tháo so với Thiệu là Tháo cũng dùng người thân thích nhưng đã dùng thì tin tưởng. Điều ấy phù hợp với câu “Đã dùng thì phải tin, nếu không tin thì đừng dùng” của Tào Tháo. Ai nói Tào Tháo đa nghi thì đa nghi cái khác, chứ trong cách dùng người, mua chuộc lòng người và tin tưởng khi dùng người thì lại là tuyệt đối. Nhờ đó mà Tào Tháo không những bình định Trung Nguyên mà còn thu hút hàng loạt danh tướng cũng như mưu sĩ hàng đầu Trung Nguyên về dưới trướng, như Từ Hoảng, Trương Liêu, Vu Cấm, Hứa Chử, Trình Dục, Quách Gia, Tuân Du, Tuân Úc, Lưu Hoa, Giả Hủ…

3. Lưu Bị – “Thà chết chứ không làm chuyện bất nhân bất nghĩa”

Song hành cùng Gia Cát Lượng trong cuộc hành trình chinh phạt Tào Nguỵ là Lưu Bị với triết lí sống ngược lại Tào Tháo: “Thà chết chứ không làm chuyện bất nhân bất nghĩa”.

Chính vì điều này nên Lưu Bị, mặc dù chỉ là anh bán dép ngoài phố, đã lấy lòng được các anh hùng trong thiên hạ như 2 anh kem Trương Phi – Vân Trường, “thần nhân” Gia Cát Lượng, Triệu Tử Long, Mã Siêu, Hoàng Trung,… và hàng ngàn hàng vạn dân chúng thời bấy giờ, lập nên đại nghiệp hùng tráng, chấn động lịch sử.

4. Đạm bạc để sáng tỏ chí lớn, yên tĩnh để chí hướng xa xôi

(Nguyên văn: Đạm bạc dĩ minh chí, ninh tĩnh nhi trí viễn). 

Người ta thường nói có chí thì nên, hay “hữu chí giả, sự cánh thành” (người có chí thì việc ắt thành công). Có thể nói có chí lớn, hay có ý chí mạnh mẽ, con người có thể làm được việc phi thường, mới gây dựng được lên đại nghiệp. Để có được chí lớn, làm sáng tỏ được ý chí thì cần sống đạm bạc, vì đạm bạc nuôi chí lớn.

Xưa Câu Tiễn sống đạm bạc khắc khổ, nếm mật nằm gai 10 năm trời nuôi chí lớn phục quốc, cuối cùng đã đánh bại nước Ngô hùng mạnh. Trong gian nan, sống khắc khổ đạm bạc mới rèn lên chí lớn. Lê Lợi cũng là ví dụ điển hình:

“Chốn hoang dã nương mình…Nếm mật nằm gai, há phải một hai sớm tối”

(Bình Ngô Đại Cáo – Nguyễn Trãi)

Ngược lại, cuộc sống xa hoa làm người ta thối chí, sẽ dẫn đến thất bại và diệt vong. Hạng Vũ sau khi đánh đổ nhà Tần, cô lập Lưu Bang ở Hán Trung, lên ngôi trị vì thiên hạ. Hạng Vũ vui cùng mỹ nhân Ngu Cơ, cả ngày yến tiệc, ca múa với mỹ nhân, ý chí suy kiệt, khiến ông phải tự sát mặc dù đã thoát sang bờ kia sông Ô Giang và còn trong tay cả vùng Giang Đông rộng lớn.

Sơn hà ý khí tận

Lệ tiễn mỹ nhân y

Dịch thơ:

Ý chí sơn hà hết,

Lệ đẫm áo Ngu Cơ

5. Tào Tháo – “Sinh con thì phải được như Tôn Trọng Mưu”

Tôn Trọng Mưu chính là tên tự của Tôn Quyền. Nhiều người khi mới đọc không hiểu hàm nghĩa của câu nói này của Tào Tháo, rốt cuộc là ông đang khen Tôn Quyền hay đang mắng Tôn Quyền đây. Sau này mới biết, kì thực Tào Tháo là thế hệ cùng thời với Tôn Kiên, cha của Tôn Quyền, nên ông nói câu này cũng không có gì lạ cả.

Ngoài ra, ý của Tào Tháo chính là khen Tôn Quyền có thể giữ được cơ nghiệp của cha anh để lại qua bao phen sóng gió thời loạn thế, so với những đứa con bại trận của Viên Thiệu và Lưu Biểu thì quả là khác nhau một trời một vực. Khó trách Tào lại ngậm bồ hòn làm ngọt, rất khen ngợi Tôn Quyền, tự mình nói ra mấy lời này.

6. Lưu Bị – “Khắp người Tử Long đều là gan”

Đây là lời bình hăng say nhất của những ai hâm mộ Triệu Vân hay Triệu Tử Long, nguyên là trong “Tam Quốc diễn nghĩa”, Triệu Vân không phải là đối tượng được tác giả tập trung miêu tả, nhưng vì mỗi lần ông ra trận đều là tư thế hiên ngang hùng dũng, đánh đâu thắng đó, có thể được một câu khẳng định của Lưu Bị như vậy, tất nhiên là quá là vui mừng rồi!

Còn nhớ trong trận Đương Dương Trường Bản, một mình Triệu Tử Long xung pha trận mạc, lọt giữa đại quân Tào Tháo, vẫn chiến đấu bất khuất, giết chết hơn 50 tướng địch, khiến ngay cả Tào Tháo cũng bội phục, từ đó giải cứu thành công ấu chúa A Đẩu, vang danh thiên hạ. Lòng can đảm, ý chí và sự trung thành ấy khiến người đời sau mỗi lần nhắc đến ông đều vô cùng cảm khái, và dành tặng cho ông một tình cảm vô cùng đặc biệt mà hiếm một nhân vật nào xuất hiện “không nhiều” mà lại được mến mộ đến thế.